سيدمحمد خاتمي ديگر رئيس جمهور نيست. مقامي دولتي ندارد و در رأس حزبي سياسي نيز قرارنگرفته است، با اين همه براي سخنراني اش بيش از 12 هزار نفر ساعت ها در انتظار سخنراني او انتظار كشيدند و با احساساتي كه دست كمي از دوران اوج جنبش اصلاح طلبي نداشت، به سخنان اش واكنش نشان دادند. جمعيت بالاي زنان و جوانان در اين جلسه نشان مي داد كه هنوز ريزشي در بدنه اصلاحات صورت نگرفته و فريادهاي "خاتمي شب شكن" نشان مي داد كه سيدمحمدخاتمي هنوز هم براي ميليونها ايراني اميدي براي آينده است.
به هر حال در شب ميلاد امام رضا(ع) سيدمحمدخاتمي در محل سالن ورزشي شهيد بهشتي مشهد و در ميان شور و هيجان هزاران نفر از هوادارانش به ايراد سخن پرداخت و در حاليكه حاضران در سالن بارها و بارها شعار «دانشجوي سياسي آزاد بايد گردد» را سر دادند، گفت: «اي كاش براي اينكه شادماني اين جمع در شب ولادت امام رضا(ع) بيشتر مي شد، اين 3 دانشجوي زنداني كه عكس شان در دست شما است نيز در ميان ما مي بودند...»
وي سپس با تأكيد بر رعايت حقوق شهروندي، بيان داشت: «اگر جامعه اي توانا براي اعمال اين حقوق مي داشتيم، شاهد پرداخت هزينه هايي سنگين به علت نقد و سخن گفتن نمي بوديم.» صحبت خاتمي به اينجا كه رسيد شعار «زنداني سياسي آزاد بايد گردد»، فضاي سالن را پر كرد.
بنابراین گزارش خاتمي در ادامه سخنان خود به تشريح تاريخ و فضاي زيست امام رضا(ع) پرداخت و تصريح كرد: «افسانه هزار و يك شب يكي از نشانه هايي است كه اشرافي گري و فساد حاكم بر دربار عباسيان را نشان مي دهد و در چنين شرايطي است كه امام رضا(ع) اخلاق اسلامي را احيا كرد و پايه هاي نظري و اجتماعي حكومت عدل اسلامي را تقويت كرد.»
اما اوج سخنان رئيس جمهوري پيشين كشور آنجا بود كه وي به تشريح مباني مشروعيت حكومت اسلامي پرداخت و با صراحتي كه كمتر از آن در سخنان خاتمي مي شد سراغ گرفت، گفت: «حكومت اسلامي در صورتي مشروع است كه مورد رضايت و نظارت مردم باشد.» وي كه سخنانش با كف زدن هاي پياپي حضار همراه بود، ادامه داد: «در ديدگاه شيعي، اگر گروهي به زور حكومت را در دست گيرند، حتي اگر آن گروه، شايسته حكومت هم باشند، باز حكومت آنها مشروع نيست.» وي افزود: «اگر حكومت از راه تزوير به دست آيد مشروع نيست و حكومتي كه وابسته به اراده مردم نباشد را همان طور كه امام رضا(ع) نپذيرفت، امروز هم نمي توان قبول كرد.» وي پس از اينكه اينگونه به توضيح مباني مشروعيت نظام اسلامي پرداخت و درواقع مقبوليت را بر مشروعيت منطبق ساخت، سراغ تاريخ انقلاب اسلامي رفت و با تشريح افكار امام خميني (ره) عنوان داشت: «مردم ما به جمهوري اسلامي رأي دادند، حالا عده اي مي گويند كه حرف از جمهوري نزنيد!» وي با بيان اين مطلب كه «اين صحبت امام كه فرمود: ميزان رأي ملت است، ريشه تاريخي دارد» تأكيد كرد: «از دل روشنگري اسلامي با سبقه اي روشن و مشخص، «جمهوري» بيرون مي آيد و از دل تحجر و واپسگرايي، امارت اسلامي افغانستان!»
اين سخنان سيدمحمد خاتمي كه به شدت با استقبال حاضران روبرو شده بود و بارها و بارها با شعار «مرگ بر ديكتاتور» همراه شد، اينگونه ادامه يافت: «ما حكومت مردم آزاده مي خواهيم، نه حكومت جباران!» وي افزود: «امامان ما دين را به زور به مردم تحميل نمي كردند، بلكه آگاهي مي دادند و به تقويت اراده اقدام مي ورزيدند.»
سيدمحمد خاتمي همچنين با صراحتي مثال زدني به تبيين پايه هاي گفتمان اصلاحات پرداخت و اظهارداشت: «اگر نظام جمهوري مي خواهيم، آنچه تعيين كننده است، رأي مردم مي باشد... جمهوري اسلامي يك نظريه خلق الساعه نيست و ما به عنوان انقلابي، از حقوق و آزاديهاي مردم دفاع مي كنيم و از نظر ما آنچه مهم است، تقويت نهادهاي مردمي است.»
سخن به اينجا كه رسيد، عده اي در حدود 7 تا 8 نفر از حاضران عكسهايي از محمود احمدي نژاد، رئيس جمهوري در دست گرفته و پلاكاردهايي با مضامين مخالفت با خاتمي را بالا بردند و با شعار «احمدي، احمدي، حمايتت مي كنيم» براي دقايقي نظم جلسه را مختل كردند كه اين حركت با واكنش هزاران تن از حاضران در جلسه مواجه شده و آن با شعارهاي «خاتمي دوست داريم»، «درود بر خاتمي»، «درود بر سه فرزند ايران، مصدق و خاتمي و بازرگان»، نظم و سكوت را به جلسه بازگرداندند و اينگونه بود كه خاتمي يادي نيز از شعارهايي كه امروزه داده مي شود كرد: « ما خواهان مشاركت مؤثر مردم و عدالت هستيم اما همان طور كه بارها گفته ايم، عدالت به معناي توزيع فقر نيست. ما خواستار جامعه اي هستيم كه در آن ثروت وجود داشته باشد اما عادلانه توزيع شود... ما مخالف فساد هستيم اما بدترين نوع فساد دروغ گويي به مردم و فريب مردم به نام مردم است و آيا اين آيا فساد نيست كه نگذاريم مردم رأي خود را آزادانه اعلام كنند؟» وي در همين حال يادآور شد: «اين آرمانها، عين دفاع از جمهوري اسلامي است و چه دفاعي بهتر از اينكه از مشاركت مردم و آزادي دفاع كنيم؟» خاتمي با بيان اين مطلب كه «مخالفان امام (ره) در پي حذف جمهوريت نظام هستند»، به انتخابات مجلس هشتم اشاره كرد و گفت: «ما مجلسي آگاه، شجاع، آشنا به حقوق مردم، داراي درك كارشناسانه، پايبند به آزادي، آگاه نسبت به دفعه توطئه و آشنا به مشكلات معيشتي مردم مي خواهيم و در آستانه انتخابات، همه بايد راههاي برگزاري انتخاباتي سالم و آزاد را تأمين كنند.»
در حاشيه:
پس از اتمام سخنان خاتمي، تا ساعتي پس از اتمام جلسه، خيابانهاي اطراف سالن شهيد بهشتي مشهد شاهد شعارهاي پياپي انبوه جوانان در حمايت از خاتمي بود كه باعث مسدود شدن بلوار فردوسي اين شهر شد. همچنين حضور گسترده نيروهاي انتظامي در اطراف محل سخنراني حائز اهميت بود.
در حاشيه اين جلسه نيز پلاكاردي كه عكس كروبي در كنار خاتمي در آن جلب توجه مي كرد، از سوي حزب اعتماد ملي نصب شده بود. همچنين پلاكاردهاي بسياري كه برروي آن شعار «افتخار ايراني» نوشته شده بود، در دست بسياري از حاضران به چشم مي خورد و البته زنان و دختران حاضر در جلسه، شعارهايي با مضامين دفاع از حقوق زن را در دست داشتند و شعار «نيمي از آزادي سهم من است» را سر مي دادند.
در ابتداي جلسه عجم، دبير مجمع روحانيون مبارز خراسان رضوي به خاتمي خيرمقدم گفت و طي اين جلسه هنگامي كه حاضران بارها و بارها شعار «خاتمي پاينده، رئيس جمهور آينده» را سر دادند، خاتمي با علامت دست و «نه» گفتن هاي پياپي، مخالفت خود با اين دعوت حضور دوباره در عرصه رياست جمهوري را نشان داد. با اين حال حضار با شعار «استعفا، استعفا، خاتمي مي آيد»، به طرح دوباره خواست خود پرداختند.
شايان ذكر است كه تصاوير بسياري از دانشجويان زنداني دانشگاه اميركبير در دست حضار بوده و دانشجويان حاضر در جلسه با شعارهاي «دانشجو بيدار است، از استبداد بيزار است» و شعارهايي در حمايت از مصدق، شريعتي و بازرگان سردادند.
همچنين در پايان اين جلسه شعر «اي ايران» از سوي حاضران خوانده شد.
